De oude muzikant (1862) - Édouard Manet

Édouard Manet (1832-1883), De oude muzikant, 1862, olieverf op doek, 187.4 x 248.2 cm, National Gallery of Art, Washington
Édouard Manet (1832-1883), De oude muzikant, 1862, olieverf op doek, 187.4 x 248.2 cm, National Gallery of Art, Washington
Kunstenaar Édouard Manet
Land Frankrijk
Stijl / Stroming / Periode realisme 19e eeuw /
moderne kunst
Locatie / Museum National Gallery of Art,
Washington
, D.C., USA

Vanaf de eerste helft van de jaren zestig in de negentiende eeuw maakte de Franse kunstenaar Manet het aan de kunstwereld via verschillende 'sleutelwerken' duidelijk, dat hij grootste plannen had. Hij wilde de ontwikkelingen in de schilderkunst beïnvloeden. Dit schilderij is daar een van de eerste voorbeelden van. Ogenschijnlijk gaat het om een genrestuk, een werk dat het gewone leven van alledag laat zien. Tegen de gangbare ervaringsregels in, schildert de dertigjarige kunstenaar het op een groot formaat, dat volgens de academische traditie slechts voorbehouden was aan historiestukken. Op een dergelijk imposant formaat werden historische gebeurtenissen, Bijbelse taferelen en mythologische scenes afgebeeld. Genrestukjes hadden in de traditie een kleiner formaat om de hiërarchische ondergeschikte positie daarvan ten opzichte van het historiestuk te onderstrepen.

Nu is het echter de vraag of het in het geval van de Oude muzikant om een genrestuk gaat in de traditionele zin van het woord. Manet verwijst in het schilderij naar, en citeert uit, werken van alom gerespecteerde voorgangers. De linker van de twee jongetjes bijvoorbeeld verwijst met zijn lichaamshouding, kleding en hoed naar het beroemde schilderij Pierrot van Jean-Antoine Watteau uit 1718-20. De compositie en de sfeer van het tafereel is bovendien geïnspireerd op De drinkers van Diego Velázquez uit 1629. Manet was idolaat van de Spaanse barokkunstenaar geraakt, nadat hij in 1856 zijn werk in Wenen had gezien. Een en ander maakt duidelijk dat dit tafereel alles behalve een letterlijke afbeelding is van een scene uit het dagelijks leven. Er zitten bedoelingen achter. Het is kunst, die over kunst gaat! Manet maakt duidelijk dat hij in de traditie van de schilderkunst staat, maar tegelijkertijd had hij de ambitieuze intentie om er van af te wijken. Dat doet hij vervolgens een jaar later in 1863 overduidelijk met het schilderij Déjeuner sur l'herbe. Dat werk wordt beschouwd als een der eerste werken in de geschiedenis van de moderne kunst, waarin het onderwerp langzaamaan minder belangrijk wordt, zelfs geheel naar de achtergrond verdwijnt, terwijl de focus van modernistische kunstenaars komt te liggen op het schildersproces en de visuele kenmerken van een kunstwerk.

SK