Stilleven met commode (1883-87) - Paul Cézanne

Van onze redactie
   

Het stilleven was niet alleen populair als genre ten tijde van de barok. In de periode van de moderne kunst waren er veel kunstenaars die het stilleven als kapstok gebruikten voor hun experimenten met vorm, techniek en stijl. Dit geldt voor kunstenaars van het impressionisme zoals Monet, van het fauvisme zoals Matisse en van het kubisme zoals Juan Gris en Jean Metzinger. Ook Paul Cézanne, de maker van dit Stilleven met commode uit 1883-87 hoort in dit rijtje thuis.

Paul Cézanne, Stilleven met commode, 1883-87, olieverf op doek, 73.3 x 92.2 cm, Bayerische Staatsgemäldesammlungen, München
Paul Cézanne, Stilleven met commode, 1883-87, olieverf op doek, 73.3 x 92.2 cm, Bayerische Staatsgemäldesammlungen, München

Na de openbaring van de spontane impressionistische stijl in de jaren zeventig van de negentiende eeuw, waren het de postimpressionisten zoals Cézanne, Seurat, Gauguin en Van Gogh die op alle mogelijke manieren gingen experimenteren met de vorm, techniek en stijl van het schilderen. Dit stilleven illustreert dit op fraaie wijze.
Als je goed kijkt zie je dat de rechterhoek van de tafel hoger in het vlak staat dan de linkerhoek. Dat is uiteraard onmogelijk bij een frontaal aanzicht op de tafel. Hierdoor lijkt het alsof Cézanne meer bovenop het linkergedeelte van de tafel kijkt dan op het rechtergedeelte. Hij experimenteerde met de toepassing van meerdere perspectivische standpunten in een schilderij, vanuit de gedachte dat een schilder beweegt tijdens het schilderproces en dus niet steeds vanaf exact dezelfde plek naar de werkelijkheid kijkt. Dit was een zeer vernieuwende gedachte in zijn tijd, want het was volledig in tegenspraak met de geldende academiewetten, welke nog altijd gebaseerd waren op de perspectiefleer van de renaissance.
Cézanne probeerde zijn idee van het meervoudige perspectivische standpunt in een groot aantal stillevens uit, die hij in de jaren tachtig en negentig van de negentiende eeuw schilderde. Het vormde een beslissende bron van durf en inspiratie voor de pioniers onder de kubisten, Braque en Picasso, die vanaf 1907 in hun werk het centrale perspectief van de renaissance volledig los durfden te laten.