Johannes Vermeer (1632 – 1675)

Schilder van het licht

Van onze redactie
 
Één van de beroemdste meesters uit de kunstgeschiedenis is Johannes Vermeer uit Delft. Hij is vooral bekend door schilderijen als Het melkmeisje en het Meisje met de parel. Hij leefde in de Gouden Eeuw en schilderde in de stijl van de barok. Samen met Rembrandt en Frans Hals wordt hij wereldwijd beschouwd als de grootste der Hollandse meesters.

Johannes Vermeer, Het meisje met de parel, 1666, olieverf op doek, 45 x 39 cm, Mauritshuis, Den Haag
Johannes Vermeer, Het meisje met de parel, 1666, olieverf op doek, 45 x 39 cm, Mauritshuis, Den Haag

Ondanks het bescheiden oeuvre, dat met zekerheid aan hem toegeschreven kan worden, is de kunstenaar bekend over de hele wereld. Aan het begin van de twintigste eeuw werden een aantal schilderijen van de Franse barokkunstenaar Georges de la Tour per abuis aan hem toegeschreven. Thans is van slechts zesendertig schilderijen met zekerheid vastgesteld dat Vermeer ze geschilderd heeft. Over zijn leven is niet veel bekend, er kunnen slechts aannames worden gedaan. Vermeer groeide op in Delft, en daar zou hij ook altijd wonen en werken tot aan zijn dood. Zijn vader was zijdewerker en actief binnen de kunsthandel. Vermeer leerde veel van de eveneens Delftse kunstenaar Carel Fabritius, die mogelijk ook zijn leraar is. Ook zouden Leonaert Bramer of Christiaen van Couwenbergh zijn leermeester geweest kunnen zijn. Vermoed wordt dat hij is beïnvloed door het werk van de Utrechtse Caravaggisten, die op hun beurt waren beïnvloed door de Italiaanse kunstschilder Caravaggio.
In 1653 trouwde hij met Catharina Bolnes, met wie hij veertien kinderen kreeg. Drie daarvan overleden tijdens zijn leven. In het jaar van zijn huwelijksplechtigheid, werd hij lid van het St. Lucas Gilde, waarvan hij ook een aantal jaren aan het hoofd zou staan.
 

Johannes Vermeer, Het melkmeisje, 1658, olieverf op doek, 46 x 41 cm, Rijksmuseum Amsterdam
Johannes Vermeer, Het melkmeisje, 1658, olieverf op doek, 46 x 41 cm, Rijksmuseum Amsterdam

Grote schulden

Vermeers vroege werken betreffen vooral historiestukken, een aantal portretopdrachten en religieuze stukken. Het kleurgebruik van zijn schilderijen is terug te voeren op dat van de Venetiaanse schilderkunst.
Bekend is vooral zijn latere werk, dat gekenmerkt wordt door een interieur met één of meerdere personen, welke zich bezig houden met handelingen, die in zijn tijd zeer alledaags waren. De sfeervolle subtiele manier waarop hij de lichtinval van deze interieurs heeft vastgelegd, heeft Vermeer zo beroemd gemaakt. De composities zijn opvallend uitgebalanceerd. Zie bijvoorbeeld zijn Allegorie op de schilderkunst uit 1665. Zijn uiterst geconcentreerde taferelen van burgerlijke bezigheden, wist de kunstenaar tegelijkertijd een poëtische symboliek mee te geven.
Vermeer werd niet ouder dan drieënveertig jaar. Hij was tijdens zijn leven niet rijk, de matig succesvolle kunstenaar had zelfs grote schulden. In 1672 zag hij zich daarom genoodzaakt met het hele gezin te verhuizen naar zijn schoonmoeder. Pas bijna twee eeuwen na zijn dood, in 1866 werd zijn genie erkend door de Franse criticus W. Bürger, die hem ‘de Sfinx van Delft’ noemde. Vele schilders raakten geïnspireerd door zijn sublieme weergave van het licht, onder wie de surrealistische kunstenaar Dalí.
 

SCHILDERIJEN VERMEER