Samuel van Hoogstraten (1627-1678)

Van onze redactie

Van Hoogstraten werd door zijn vader opgeleid en was vervolgens van 1640 tot 1648 leerling en daarna assistent, in het atelier van Rembrandt. In zijn vroege werk is de invloed van Rembrandt met betrekking tot stijl en thematiek - Bijbelse taferelen, portretten - nog duidelijk zichtbaar, maar later specialiseert hij zich vooral in het schilderen van interieurs.

Samuel van Hoogstraten, De Pantoffels, 1654-1662, olieverf op doek, 100 x 71 cm, Louvre, Parijs
Samuel van Hoogstraten, De Pantoffels, 1654-1662, olieverf op doek, 100 x 71 cm, Louvre, Parijs

Vermoedelijk door Carel Fabritius, een Nederlandse kunstenaar die ook enkele jaren bij Rembrandt in de leer is, krijgt Van Hoogstraten belangstelling voor trompe l'oeil effecten en toepassing van het lineaire perspectief. Net als Johannes Vermeer en Pieter de Hooch benut hij in zijn interieurs buitengewoon handig de voeglijnen van de typerende zeventiende eeuwse Hollandse tegelvloeren om de perspectivische ruimtewerking van zijn interieurs te versterken. Zie bijvoorbeeld de afbeelding van het schilderij De Pantoffels (1654-1662) hierboven. Deze interieurs krijgen van de kunstenaar soms een moraliserende boodschap mee, door de nadrukkelijke aanwezigheid in het interieur van objecten, die symbool staan voor of verwijzen naar een bepaalde deugd. Van Hoogstraten verwierf grote bekendheid vanwege zijn ingenieuze en gedurfde perspectieftoepassingen. Hij was ook als theoreticus actief en schreef Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst: anders de zichtbaere werelt, een zeer uitgebreide publicatie oever schilderkunst, welke is onderverdeeld in acht boeken. Het werd aan het eind van zijn leven in 1678 gepubliceerd. In dit boek behandelt Van Hoogstraten - die niet alleen kunstschilder en etser maar ook dichter was - hoe licht en schaduw geschilderd moet worden, kleuren gemengd moeten worden, hoe de menselijke anatomie van botten en spieren en elkaar steekt, hoe het coloriet van het menselijk naakt bepaald moet worden, hoe haar en kleding geschilderd moeten worden, en nog veel meer. Maar hij benadrukt in zijn boek vooral het belang van de juiste toepassing van het perspectief. Van Hoogstraten maakte vele reizen door Europa en verbleef ook voor langere tijd in het buitenland. Na zijn leer- en werkperiode bij Rembrandt werkt hij drie jaar in Wenen (1651-1654) en vier jaar in Londen (1662-1666). Nadat hij uit Londen terugkwam vestigde hij zich definitief in Dordrecht, de stad waar hij ook geboren is.
  

SCHILDERIJEN VAN VAN HOOGSTRATEN