Rogier van der Weyden (ca. 1400-1464)

De beroemde leerling van de Meester van Flémalle

Van onze redactie
 
Na Jan van Eyck werd Rogier Van der Weyden in zijn tijd beschouwd als de grootste Vlaamse kunstenaar uit de eerste helft van de vijftiende eeuw. Hij is vooral beroemd vanwege de buitengewone gedetailleerdheid van zijn schilderkunst.

Rogier van der Weyden, De kruisafname van Christus, 1435-38, olieverf op paneel, 220 x 262 cm, Museo del Prado, Madrid
Rogier van der Weyden, De kruisafname van Christus, 1435-38, olieverf op paneel, 220 x 262 cm, Museo del Prado, Madrid

Van der Weyden blonk uit met zijn portretten. Hij wist een geportretteerde een zekere psychische onrust mee te geven, bijvoorbeeld door een weemoedige blik. De door Van der Weyden afgebeelde figuren bezitten een zekere spanning. Hierin onderscheidt hij zich van Jan van Eyck, die zijn figuren van een kalme en plechtige zelfbewustheid voorzag. Van der Weyden gaf met behulp van trefzekere gelaatstrekken herkenbare menselijke karaktereigenschappen mee aan de door hem afgebeelde figuren. Met zijn plastisch weergegeven portretten had Van der Weyden veel invloed op de Duitse en Noord-Franse schilderkunst van zijn tijd. Naast de menselijke gezichtsuitdrukking is voor de kunstenaar in zijn schilderijen de weergave van het licht belangrijk. Hij hanteert een koel kleurenpalet. Hij schilderde niet alleen portretten, maar ook religieuze taferelen, waarin hij een strenge vorm hanteert, maar waarmee hij - net als in zijn portretkunst - een dramatische spanning weet op te wekken.
De belangrijkste invloed op Van der Weyden is die van zijn leermeester Robert Campin geweest, die ook bekend staat als de Meester van Flémalle. Sinds 1427 was Van der Weyden bij hem werkzaam, tot hij in 1432 als vrije meester wordt ingeschreven hij het Lucasgilde te Doornik. Zijn inspiratie haalde de kunstenaar in het bijzonder uit de beeldhouwkunst van de gotiek.
 
 

Brussel en Italië

Van der Weyden is vanaf 1436 stadsschilder van Brussel, de stad waar hij dan woont. Halverwege de vijftiende eeuw bezoekt hij Italië. Hij gaat werken aan het hof van de hertog van Ferrara en wordt beïnvloed door de actuele Italiaanse schilderkunst van dat moment.
De kruisafname van Christus van omstreeks 1435 (zie afbeelding) is een belangrijk werk in het oeuvre van de kunstenaar. Oorspronkelijk was dit werk een drieluik. Alleen het centrale gedeelte is overgebleven. Er wordt een droevig heilig tafereel verbeeldt, maar het is verrassend levendig door de kunstenaar gecomponeerd. Van der Weyden weet door een combinatie van indringende mimiek, verfijnde details en goed doordachte lichaamshoudingen een devoot gevoel op te roepen bij de beschouwer. De sterk contrasterende kleuren rood en blauw overheersen het tafereel. De compositie van de figuren is als een middenweg te beschouwen tussen de ruim opgestelde figuren in de composities van Van Eyck en de compactere samenstelling van figuren van Campin. Deze verschillen zijn maar klein en verschillende werken van de meester van Flémalle werden lang aan Van der Weyden toegeschreven. Al tijdens zijn leven werd hij op internationaal niveau beschouwd als de beste Nederlandse schilder na van Eyck. In zijn is de invloed van zowel van Eyck als Campin te herkennen, maar desondanks ontwikkelde hij een eigen herkenbare stijl.