Robert Smithson (1938 – 1973)

Van onze redactie
  
Kunstwerken die in een museum of galerie staan, worden nogal beperkt door de mogelijkheden en condities van dergelijke culturele gevangenissen, vond Smithson. De Amerikaanse land-art-kunstenaar maakte zijn werken daarom bij voorkeur direct in het landschap.

Robert Smithson, Gesloten spiegelvierkant, 1969, Mineraal zout, spiegel en glas
Robert Smithson, Gesloten spiegelvierkant, 1969, Mineraal zout, spiegel en glas

Toch maakte de kunstenaar ook enkele werken voor binnenruimten, deze werden gekenmerkt door een combinatie van natuurlijk en gefabriceerd materiaal. Terwijl Walter de Maria in 1968 vijftig kubieke meter aarde tentoonstelde in een galerie in München, presenteerde Smithson scherven zandsteen in combinatie met spiegels in een galerie in New York City.
Belangrijk voor Smithson was het begrip ‘entropie’, ook wel ‘omgekeerde evolutie’ genoemd, een complex begrip dat zijn oorsprong heeft in de natuurkunde, maar dat ook in andere disciplines wordt toegepast. In de context van het werk van de kunsetnaar het op te vatten als het natuurlijke proces van zelfdestructie, waarbij gebruikte materialen uiteindelijk weer ter beschikking komen aan de natuur. Volgens Smithson is de geest en de aarde constant onderhevig aan een vorm van erosie. Entropie (ook wel uitgelegd als de universele neiging tot wanorde) en orde worden door een uitgekiende materiaalkeuze in zijn kunstwerken met elkaar geconfronteerd.
Een bekend werk uit het oeuvre van Smithson is zijn Spiral Jetty (1970), dat vaak als voorbeeld wordt aangehaald als het gaat over land art. Het is één van de laatste werken uit het oeuvre van de kunstenaar. Het betreft een reusachtige spiraalvorm, vervaardigd uit aarde, welke opdoemt uit een afgelegen zoutmeer in Utah. Het ligt zelfs dusdanig afgelegen, dat maar weinig mensen het werk in het echt hebben gezien. Ook in dit verband is het fenomeen ‘entropie’ aanwezig: Natuurkrachten zullen het werk langzaam doen verdwijnen en het water zal de ruimte waar het kunstwerk zich nu bevindt weer opeisen.
In 1968 organiseerde Smithson de tentoonstelling “Earth Works” in de Dwan Gallery te New York. Op deze tentoonstelling werd land art als nieuwe kunststroming gelanceerd. Met behulp van fotografisch beeldmateriaal werden land-art-projecten van hemzelf getoond, en van de kunstenaars Sol LeWitt en De Maria. Dankzij de steun van galeriehoudster Virginia Dwan, die al vroeg in land art geïnteresseerd was, konden dit soort projecten worden uitgevoerd. Smithson kwam tragisch genoeg vrij plotseling en op nog jonge leeftijd te overlijden. Tijdens één van zijn vluchten, die hij maakte om het landschap te inspecteren en te fotograferen, werd een vliegtuigcrash hem noodlottig.