Gauguin (1848-1903)

Paul Gauguin wordt in 1848 in Parijs geboren en sterft in 1903 op Atuona Hiva-Oa, één van de Markiezeneilanden in de Stille Oceaan. Hij groeit op in Lima (Peru) en woont vervolgens in Parijs. Hij trouwt in 1873 met de Deense Mette Grad, met wie hij vijf kinderen krijgt. In 1874 gaat hij studeren aan de Académie Colarossi, een privéschool in Parijs, opgericht door de Italiaanse beeldhouwer Filippo Colarossi. Een andere beroemde student van deze school is de beeldhouwster Camille Claudel, inspiratiebron en model van Rodin.

Paul Gauguin, Tahitiaanse vrouwen op het strand, 1891, olieverf op doek, 67 x 91 cm. Museum, Dresden
Paul Gauguin, Tahitiaanse vrouwen op het strand, 1891, olieverf op doek, 67 x 91 cm. Museum, Dresden

In 1876 worden voor het eerst werken van Gauguin geaccepteerd op de Salon. Op de Académie Colarossi leert Gauguin de kunstschilder Camille Pisarro kennen, die hem in de stijl van het impressionisme leert werken. Ze werken - en dit is kenmerkend voor het impressionisme - vaak samen 'en plein air', dus in de buitenlucht. Tot aan 1886 doet Gauguin mee aan de vierde tot en met de achtste tentoonstelling van de impressionisten in Parijs. In 1881 werkt hij niet alleen met Pisarro, maar ook met Cézanne samen. In 1882 verhuist hij naar Kopenhagen, Denemarken, waar hij in de financiële problemen raakt. Maar In 1885 scheidt hij zich van zijn gezin en hij keert terug naar Parijs, waar hij het jaar daarop Theo en Vincent van Gogh leert kennen. In datzelfde jaar leert hij tijdens een verblijf in het Bretonse Pont-Aven de kunstenaar Emile Bernard kennen. Met de kunstenaar Laval reist Gauguin in 1887 naar Panama en Martinique, maar keert in 1888 weer terug naar Pont-Aven. Hij ontwikkelt hier zijn symbolisme, terwijl hij schilderijen maakt van de Bretonse mensen en hun gewoonten. Kleur en vorm ziet Gauguin als expressieve middelen. Tegenover het impressionisme, waar hij aanvankelijk door beïnvloed was, plaats hij zijn 'synthetisme'. De nadruk komt te liggen op het gebruik van kleuren. Schilderkunst was nauw verwant aan de muziek, geloofde Gauguin. Hij onderzocht daarom symbolische mogelijkheden en wetmatigheden van vlakken, kleuren en lijnen en was in die zin een voorloper van het expressionisme van Kandinsky en van de abstracte schilderkunst.
In Pont-Aven vormt hij een kring van avant-gardistische kunstenaars om zich heen, waar naast Emile Bernard ook Paul Sérusier toe behoorde. Emile Bernard ontwikkelde een eigen stijl, die hij het 'cloisonnisme' noemde. In zijn schilderijen worden kleurvlakken omsloten door duidelijke contouren. Gauguin wordt hierdoor sterk beïnvloed en in zijn schilderijen worden de begrenzingen vanaf dat moment ook prominenter. De vorm en bewerking van vlakken worden belangrijker dan de ruimtelijke werking van een schilderij. Theo van Gogh organiseert in 1888 in Parijs een expositie met het werk van Gauguin, later dat jaar komt er door een heftige ruzie in Arles een einde aan de vriendschap met zijn broer Vincent van Gogh. In het begin van 1889 keert Gauguin daarom weer naar de kunstenaarskolonie in Bretagne terug.

Rusteloze avonturier: Kopenhagen, Parijs, Pont-Aven, Tahiti en Dominique

In 1889 exposeert Gauguin in Brussel met de kunstenaarsgroep Les Vingt en in Cafë Volpini tijdens de wereldtentoonstelling van Parijs. Maar de onrustige Gauguin is dan nog steeds niet uitgereisd en lijkt zijn plek niet te hebben gevonden. In 1891 emigreert hij naar Tahiti om daar zijn droom - 'een tropenatelier'- te verwerkelijken. Op Tahiti ontwikkelt hij de decoratieve stijl, waar hij zo bekend om geworden is. Zijn stijl wordt dan gekenmerkt door grote vlakke kleurvelden, warme verzadigde kleuren en duidelijke begrenzingen van figuren en vormen. Zie bovenstaand schilderij Tahitiaanse vrouwen op het strand uit 1891. Tussen 1893 en 1895 woont hij afwisselend in Parijs, Kopenhagen en Bretagne, nadat hij op Tahiti syfilis heeft opgelopen. Tussen 1895 en 1901 woont en werkt hij opnieuw in Tahiti. Hij begint nu ook driedimensionale kunstwerken te maken, welke hij snijdt uit hout. In 1897 publiceert hij een autobiografisch roman onder de titel Noa Noa en creëert hij zijn meesterwerk Waar komen wij vandaan? Waar zijn wij? Waar gaan wij naar toe?, dat te zien is in het Museum of Fine Arts te Boston, Massachusetts in de Verenigde Staten. Gauguin vestigt zich tenslotte op Dominique, een van de Markiezen-eilanden, waar hij tenslotte in 1903, ernsig verzwakt door zijn ziekte, op vierenvijftigjarige leeftijd overlijdt.