Paolo Veronese (1528-1588)

Een veelgevraagde kunstenaar ten tijde van de renaissance

Van onze redactie
 
De oorspronkelijke naam van de kunstenaar is bekend als Paolo Caliari, al is het niet helemaal zeker wat de achternaam van zijn ouders was. Zijn schildersnaam is Veronese, naar zijn geboortestad Verona in Italië.

In 1528 werd hij geboren in een wijk van San Paolo. In Verona leerde hij het schildersvak van de gerespecteerde kunstschilder Antonio Badile. De schilderstijl die Veronese zich eigen maakt onder Badile is zeer traditioneel. Hij schildert in de stijl van de renaissance. Maar Veronese voelt zich meer aangetrokken tot de jongere kunst, geschilderd in de stijl van het maniërisme. Dit is vooral terug te zien in zijn schilderijen van halverwege de zestiende eeuw. Briljante kleuren, lichamen die extreem in het verkort worden weergegeven. Het doet denken aan het werk van de maniërist bij uitstek, Parmigianino. De opbouw van zijn composities voeren echter terug op die van Rafaël en Da Vinci. In de uitbundige sfeer is het vroege werk van Titiaan te herkennen.
 

Paolo Veronese, Respect, ca. 1575, olieverf op doek, 188 x 188 cm. National Gallery, Londen
Paolo Veronese, Respect, ca. 1575, olieverf op doek, 188 x 188 cm. National Gallery, Londen

Meerjarige opdrachten en een berucht laatste avondmaal

Tussen 1552 en 1553 verblijft Veronese in Mantua, om het altaarstuk De verzoeking van de Heilige Antonius te schilderen. Na voltooiing van het altaarstuk keert hij terug naar Venetië, waar hem de volgende grote opdracht staat te wachten: het vervaardigen van schilderijen voor de plafonds van de Sale dei Dieci in het paleis van de Doge. Giambattista Ponchino, een kunstschilder uit Castelfranco, verkreeg de opdracht oorspronkelijk en vraagt Veronese en collega kunstenaar Giambattista Zelloti om met hem mee te werken. Vervolgens vangt Veronese aan met de decoratie van de nieuwe kerk van San Sebastiano. Het kostte hem uiteindelijk twintig jaar om dit te voltooien.

In zijn grote atelier in Venetië werken ook zijn broer en zijn zoons. Vooral binnen de stad Venetië was hij een veelgevraagde kunstenaar voor schilderijen en fresco’s, dit zijn schilderingen in vochtig pleisterwerk. Rond het jaar 1560 maakt hij zijn meest beroemde decoraties, voor de gebroeders Barbaro in Maser. Het interieur, vormgegeven door de architect Andrea Palladio, leent zich uitstekend voor het spel met licht en ruimte waarin Veronese excelleert.

Paolo Veronese, Gastmaal in het huis van Levi, 1573, doek, ca. 5,5 x 13 m, Accademia, Venetië
Paolo Veronese, Gastmaal in het huis van Levi, 1573, doek, ca. 5,5 x 13 m, Accademia, Venetië

Een aantal jaren later schildert Veronese, naast het monumentale werk in opdracht, ook verschillende schilderijen van kleiner formaat. Na 1570 legt hij zich toe op schilderijen waarop hij het laatste avondmaal verbeeldt. Heel berucht daarvan is Gastmaal in het Huis van Levi uit 1573 (zie afbeelding).
 

De latere jaren van Veronese

Het werk van zijn latere jaren kenmerkt zich door soberdere en conventionelere composities. Maar zijn hand is nog steeds te herkennen in het harmonieuze kleurgebruik en de sublieme verbeelding van het licht. In zijn laatste jaren voert hij de kleurintensiteit terug. In toenemende mate toont hij zijn emotionele betrokkenheid bij de personages in zijn taferelen. In zijn latere werk zien we het werk ook meer ingetogen en serieuzer worden, in plaats van de uitbundigheid die we kennen van zijn vroegere werk. In 1588 overlijdt de kunstenaar. Hij laat een indrukwekkend oeuvre na, en is een voorbeeld voor de Vlaamse barokschilder Peter Paul Rubens en Venetiaanse kunstenaars van de 18de eeuw, in het bijzonder voor Giovanni Battista Tiepolo.