Malevich (1878-1935)

Abstract geometrische kunst op de kaart gezet

Van onze redactie
 
In 1915 brengt de Russische kunstschilder Kazimir Malevich zijn beroemde manifest Van kubisme en futurisme tot suprematisme: het nieuwe realisme in de schilderkunst uit. Dankzij de enorme kunstverzameling van de rijke Russische zakenman Sergei Shschukin had Malevich met de avant-garde stijlen van het fauvisme, kubisme en futurisme uit het begin van de twintigste eeuw kennisgemaakt in Moskou. Hij pleit in zijn manifest voor een bijzondere vorm van abstracte schilderkunst, voor composities die zuiver abstract en geometrisch zijn opgezet, dus vanuit meetkundig bepaalde vormen, zoals het vierkant, de rechthoek, de driehoek en de cirkel.

Kazimir Malevich, Suprematisme, 1915, olieverf op doek, 44,5 x 34,5 cm. Stedelijk Museum, Amsterdam
Kazimir Malevich, Suprematisme, 1915, olieverf op doek, 44,5 x 34,5 cm. Stedelijk Museum, Amsterdam

Malevich introduceert het ‘suprematisme’; een stroming die uitgaat van die zuivere geometrische abstractie. Hij wil de kunst ontketenen van de zware last van de herkenbare wereld. Juist de geometrische vormen belichamen volgens hem een hogere wereld. In het bijzonder het vierkant. Een dergelijke vorm kom je in de natuur niet snel tegen. En ook in de traditionele schilderkunst zal je het vierkant niet snel aantreffen.
 

'Te modernistisch en bourgeois'

De kunstenaar werd geboren in Oekraïne in 1878. Hij studeerde eerst aan de tekenschool in Kiev, daarna aan de Hogeschool voor Schilderkunst, Beeldhouwkunst en Architectuur te Moskou. Zijn eerste expositie had hij in 1907 in Moskou, samen met de Russische kunstschilder Wassily Kandinsky, met wie hij van gedachten wisselt over de theosofie. Vanaf 1919 doceert Malevich aan verscheidene kunstacademies in Rusland.
In 1926 publiceert hij zijn opvattingen in De wereld als non-objectiviteit dat een jaar later leidt tot een grote overzichtstentoonstelling. Hij wordt hierdoor internationaal bekend. Hiervan weet de kunstenaar dankbaar gebruik te maken, om zo een groot deel van zijn schilderijen veilig te stellen. Hij werd namelijk vervolgd door het Stalinistische regime, omdat zijn kunstwerken te modernistisch en bourgeois werden bevonden.
 
 

Kazimir Malevich, Suprematisme. Vrouwenfiguur, 1928-32, olieverf op doek, 126 x 106 cm, Russisch Museum, St. Petersburg
Kazimir Malevich, Suprematisme. Vrouwenfiguur, 1928-32, olieverf op doek, 126 x 106 cm, Russisch Museum, St. Petersburg

De invloed van het suprematisme

Al sinds de eerste tentoonstelling is zijn Zwart vierkant uit 1913 - een groot zwart vierkant op een wit vierkant - het meest bekende werk, en het is ook regelmatig onderwerp van kritiek. Malevich noemt dit zelf het eerste suprematistische schilderij, hoewel hij de term suprematisme pas later officieel zal lanceren. Ongeveer vijf jaar na dit schilderij gaat hij nog een stap verder, door het schilderij Wit op wit te maken, ditmaal met twee witte vierkanten. In 1922 verklaart Malevich de stijl van het suprematisme ten einde, maar zijn suprematistische werken hebben een zodanige impact gehad op de kunstwereld, dat het haast niet opvalt dat de kunstenaar na zijn suprematistische periode een flinke hoeveelheid figuratieve werken schilderde. Op andere kunstenaars heeft hij een blijvende invloed achter gelaten. Onder andere op de architecten, beeldhouwers en ontwerpers El Lissitzky en Vladimir Tatlin. Zij hebben zijn ideeën over de zuivere geometrische abstractie voortgezet in het constructivisme.