Karl Schmidt-Rottluff (1884-1976)

Van onze redactie

Karl Schmidt-Rottluff begint Architectuur te studeren aan de Technische Hogeschool van Dresden in 1905. Het is tevens het jaar, dat hij samen met Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel en Fritz Bleyl de kunstenaarsgroep Die Brücke opricht.

Karl Schmidt-Rottluff, Am Meer (Steilküste), 1906, olieverf op karton, 71 x 71 cm, Brücke-Museum, Berlijn
Karl Schmidt-Rottluff, Am Meer (Steilküste), 1906, olieverf op karton, 71 x 71 cm, Brücke-Museum, Berlijn

Dankzij Schmidt-Rottluff wordt ook kunstenaar Emil Nolde lid van Die Brücke in 1906. Aanvankelijk schildert Schmidt-Rottluff in een aan het pointillisme verwante stijl (zie afbeelding), maar vanaf 1910, onder indruk gekomen van het fauvisme, gaat hij schilderen in grote ritmisch geordende vlakken en felle kleuren, waarbij hij in het gebruik van kleurcontrasten verder durft te gaan dan de andere leden van Die Brücke. Voor de Eerste Wereldoorlog schildert hij vooral landschappen en naakten. De vorm van deze naakten wordt door de kunstenaar mede geïnspireerd op houten beelden van Afrikaanse volksstammen. De figuren in zijn schilderijen krijgen door een continu proces van vereenvoudiging haast een kubistisch karakter.
De kunstenaar verhuist in 1912, een jaar na zijn goede vriend Erich Heckel, van Dresden naar Berlijn en neemt tevens deel aan de Sonderbundtentoonstelling van Keulen. Deze tentoonstelling was onder andere georganiseerd door de in de Eerste Wereldoorlog gesneuvelde kunstenaar August Macke. Op deze groots opgezette tentoonstelling was het werk van de toenmalige West-Europese avant-garde te zien. Kunstenaars als Van Gogh, Munch, Cézanne en Picasso stonden in de schijnwerper. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vecht Schmidt-Rottluff als soldaat in Litouwen en Rusland. Door de oorlogservaring verandert de thematiek van zijn werk. Van 1916 tot 1919 maakt hij houtsneden met een religieus thema. Tussen 1918 en 1921 wordt hij lid van de Arbeitskreis für Kunst. In dezelfde periode schrijft hij voor het tijdschrift Die Aktion, een literair en politiek tijdschrift, dat tussen 1911 en 1932 wordt uitgegeven. Het blad propageerde het expressionisme en was politiek gezien van linkse signatuur. Het werk van de kunstenaar verandert begin jaren twintig opnieuw ingrijpend. De kunstenaar vereenvoudigt figuratieve elementen en gaat werken met hoekige contourlijnen. Vergeleken met de andere leden van die Brücke ontwikkelt zijn werk zich tijdens zijn carrière het meest in de richting van pure abstracte kunst.
Kortstondig - tussen 1931 en 1933 - is Schmidt-Rottluff lid van de Pruisische Academie van Schone Kunsten. Het nationaalsocialistische regime van Hitler Duitsland maakt het de kunstenaar echter moeilijk en hij verkiest de eenzaamheid in een klein afgelegen plaatsje aan de Oostzee. In 1937 wordt zijn werk net als dat van Heckel, andere expressionisten en veel andere Duitse kunstenaars 'entartet' verklaard. Ruim 600 van zijn werken worden uit de Duitse musea verwijderd en in beslag genomen. Het wordt hem in 1941 zelfs verboden om nog langer te schilderen.
Na de Tweede Wereldoorlog, werkt hij van 1947 tot 1955 als docent aan de Kunsthogeschool van Berlijn. Halverwege de jaren zestig schenkt hij 74 van zijn werken aan de stad Berlijn, en na zijn dood kan de stad over nog meer van zijn werken beschikken. In 1967 wordt het Brücke Museum te Berlijn geopend, mede op initiatief van Schmidt-Rottluff, waar ook Erich Heckel een groot aantal werken aan heeft geschonken.