Jozef Israëls (1824-1911)

Van onze redactie
  
Jozef Israëls is vooral bekend van zijn strandgezichten, visserstaferelen en voorstellingen uit de Joodse geschiedenis. Bovendien kan hij worden beschouwd als de vader van de kunstenaarsgroep de Haagse School. Ook zijn zoon, Isaac Israëls, is een befaamd kunstenaar.

Israëls begon zijn kunstopleiding in 1835 aan Academie Minerva te Groningen. Vervolgens ging hij in Amsterdam in de leer bij Jan Adam Kruseman en in de avonden naar de Koninklijke Academie. Ten slotte ging hij in Parijs naar de École des Beaux-Arts en volgde hij lessen bij François-Édouard Picot (1786-1868). De opleidingen die hij volgde sloten aan op een academische schilderstijl, die gericht was op het maken van historische schilderijen en genreschilderijen. Vooral in het begin van zijn carrière schilderde de kunstenaar taferelen uit het gewone leven.
Hij sloeg stilistisch een nieuwe richting in toen hij, in 1856, het beroemde schilderij Langs moeders graf schilderde. De harde realiteit van het leven van de arme hardwerkende arbeider gaf hij op ongepolijste manier weer. Hoewel de meeste kritieken lovend waren, sprak de conservatieve kunstcriticus Josef Alberdingk Thijm van een ‘akelijk doek’. Het thema was afkomstig uit het eenvoudige dagelijkse leven, en zou daarom niet geschikt zijn voor een dergelijk monumentale weergave. Dit werk wordt inhoudelijk wel in verband gebracht met ‘De steenkloppers’ van de Franse realist Gustave Courbet.
Tijdens zijn verblijf in Parijs had hij inderdaad werk van Courbet en andere realisten gezien. De reden dat Israëls overging op het verbeelden van het eerlijke vissersleven, zou te maken hebben met zijn verblijf in Zandvoort in de zomer van 1855. Hij verhuisde er naar toe voor zijn gezondheid, en raakte sterk onder de indruk van het ruige leven van de arme vissers aan de kust. Wat ook van invloed geweest kan zijn op zijn groeiende fascinatie voor vissers en boeren, is het werk van enkele Scandinavische schilders, dat met veel succes op de Wereldtentoonstelling werd gepresenteerd in datzelfde jaar.
Israëls was, net als Mesdag, een belangrijke vertegenwoordiger van de Hollandse kunst in het buitenland. Net als Rembrandt, maakte Israëls in zijn composities graag gebruik van clair-obscur, versterkte licht- donkercontrasten en dat bevorderde zijn succes. Hij verkocht zijn werk in het buitenland als warme broodjes en ontving lovende kritieken. In de ogen van Van Gogh was Israëls 'een Hollandse Millet’, van wie hij het advies kreeg om vanuit kleuren te werken ‘in een lage toonladder’. Het werk van Israëls inspireerde Van Gogh tot diens beroemde schilderij De aardappeleters.
 

Jozef Israëls, Langs moeders graf, 1856, olieverf op doek, 224 x 178 cm, Stedelijk Museum Amsterdam, in bruikleen Groninger Museum
Jozef Israëls, Langs moeders graf, 1856, olieverf op doek, 224 x 178 cm, Stedelijk Museum Amsterdam, in bruikleen Groninger Museum