Jan van Eyck (1390-1441)

Wellicht de grootste Belgische kunstenaar van de vijftiende eeuw

Van onze redactie
  

De Zuid-Nederlandse kunstschilder Jan van Eyck geldt als de grootste kunstenaar van de Vlaamse schilderkunst van de vijftiende eeuw. Andere bekende schilders, uit dezelfde periode, zijn Rogier van der Weyden, Robert Campin en Hugo van der Goes.

Jan en Hubert van Eyck, Het Lam Gods, 1432, olieverf op paneel, 340 x 440 cm, Sint-Baafskathedraal, Gent
Jan en Hubert van Eyck, Het Lam Gods, 1432, olieverf op paneel, 340 x 440 cm, Sint-Baafskathedraal, Gent

Al tijdens zijn leven genoot Van Eyck internationale roem. Zoals van veel kunstenaars uit zijn tijd, zijn lang niet al zijn biografische gegevens bekend. Vermoedt wordt dat hij werd geboren in Maaseik bij Maastricht in 1390. Lang stond hij bekend als ‘de uitvinder van de olieverftechniek’. Dit bleek echter niet te kloppen. Toch is van Eyck voor deze techniek van groot belang geweest door zijn uiterst verfijnde techniek en vanwege de wijze waarop hij de transparante mogelijkheden van de olieverf wist uit te buiten. Zijn mensfiguren zijn vaak verbluffend realistisch weergegeven. Een fraai voorbeeld daarvan is het schilderij Man met rode tulband uit 1433.
Waarschijnlijk begon Van Eyck zijn carrière als verluchter van boeken, een ambacht waarbij aan handschriften en andere documenten illustraties en versieringen werden toegevoegd. Het werk van de gebroeders Van Limburg was van grote invloed op de kunstenaar. Zij schilderden voornamelijk miniaturen, een kunstvorm welke behoort tot de verluchting van boeken. Vanaf 1422 werkte hij voor hertog Jan III van Beieren, voor wie hij de (wand)deocraties maakte voor diens slot in 1424. Een jaar later was hij hofschilder en diplomaat voor Filips de Goede, de hertog van Bourgondië. Deze werkzaamheden brachten hem onder andere in Portugal en Spanje. Hij verhuisde een aantal jaren later naar Brugge, de stad waar hij uiteindelijk zou komen te overlijden.
 

Een geheimzinnige oudere broer

Vaak werkte hij samen met zijn oudere broer Hubert (1370-1426), over wie heel weinig bekend is. Het monumentale en beroemde altaarstuk Het Lam Gods (zie afbeelding) is naar verluid door Hubert als compositie opgezet en vervolgens door Jan voltooid. Het imposante werk bevindt zich in de Sint-Baafskathedraal te Gent. Het bestaat uit twaalf eikenhouten panelen. Daarvan zijn de acht buitenste panelen aan beide kanten beschilderd. Het middenpaneel verbeeldt de aanbidding van het lam Gods.
In zijn paneelschilderingen laat Van Eyck een wisselwerking zien tussen binnen- en buitenruimten. Zo is bijvoorbeeld vanuit een interieur van een paleis onder een poort een uitzicht weergegeven op een uitgestrekt landschap. Ook in zijn portretten introduceert hij een nieuwe invalshoek. Hij introduceert het zogenaamde 'aanzicht in driekwart' van een geportretteerde, in plaats van het gebruikelijke zijaanzicht. Een ander meesterwerk van Van Eyck is Giovanni Arnolfini en zijn bruid uit 1434.