Jan Toorop (1858-1928)

Een sociale kunstenaar met uitgebreide contacten

Van onze redactie
 
De Nederlandse kunstschilder Jan Toorop wordt beschouwd als één van de voormannen van de beweging van de jugendstil. Ook werkte hij in de stijl van het symbolisme. De kunstenaar volgde zijn opleiding in Amsterdam en Brussel. In 1885 werd hij lid van de Belgische kunstenaarsgroep Les Vingt, welke onder andere door James Ensor was opgericht. Kunstenaars als Paul Signac en Auguste Rodin waren eveneens aangesloten bij deze vooruitstrevende groep.

Jan Toorop, De nieuwe generatie, 1892,  olieverf op doek, 97 x 110 cm, Museum Boijmans Van Beuningen
Jan Toorop, De nieuwe generatie, 1892, olieverf op doek, 97 x 110 cm, Museum Boijmans Van Beuningen

Toorop werd geboren op Java in 1858. Op dertienjarige leeftijd bood zijn vader hem de mogelijkheid om naar Nederland te gaan om daar naar school te gaan. Hij nam van de gelegenheid gebruik en keerde overigens nooit meer terug naar het Indonesische eiland. Eenmaal in Nederland werd de jonge dromerige Toorop vooral met zijn potlood en schetsboekje gesignaleerd. Dat hij talent had viel al gauw op. Nadat zijn vader schriftelijk was overgehaald, zou hij van 1880 tot 1882 aan de Rijksacademie in Amsterdam gaan studeren. Hij woonde op kamers met de kunstenaar Jan Veth en hij was ook bevriend met Antoon Derkinderen. Met Derkinderen ging hij vervolgens naar de Koninklijke Academie in Brussel. Ook maakte hij reizen naar Londen en Parijs. In Londen leert hij de ideeën van William Morris over de Arts and Crafts-beweging kennen. Morris zette zich af tegen de ‘zielloze’ fabrieksmatig vervaardigde kunst.
 

Jan Toorop, Bandontwerp “Metamorfoze”, 1897
Jan Toorop, Bandontwerp “Metamorfoze”, 1897

'Slaoliestijl'

Elementen uit de natuur, eenvoud in decoratie en een hang naar het spirituele zijn ook terug te vinden in Toorops werk. Het werk van Toorop wordt gekenmerkt door de wijze waarop hij het beeldelement van de lijn toepast. De parallelle golvende lijnen zijn bij het grote publiek bekend geworden door het affiche dat hij ontwierp voor de Delftsche Slaolie. In de volksmond wordt de stijl van Toorop daarom ook wel 'slaoliestijl' genoemd. Toorop verwerkte op speelse wijze symboliek in zijn lijnenpatronen.
Hij was sociaal en sprak met geestverwante Nederlandse kunstenaars over kunst en maatschappij. Hij was een spilfiguur in de kunstenaarskolonie, die ontstond in het badplaatsje Domburg in de provincie Zeeland. Deze trok ook avant-gardekunstenaars aan als Mondriaan, Kandinsky en Jan Sluijters aan het begin van de twintigste eeuw. Hij voerde briefwisselingen met kunstenaars als James Ensor en Henry van de Velde. Hij liet zich inspireren door kunst, literatuur en muziek, ook sloot hij zich aan bij de Rozenkruisers. Toorop werkte echter nooit vanuit één bepaalde filosofie of denkbeeld, maar liet zich steeds leiden door zijn artistieke vrijheid. Hij verzamelde zijn ideeën op eigen intuïtie bij verschillende bronnen en ontwikkelde daardoor een zeer persoonlijke stijl. In zijn veelzijdige oeuvre zijn achtereenvolgend elementen van het realisme, impressionisme, postimpressionisme en na 1890 van het symbolisme te herkennen.
 

Werken van Jan Toorop