Giovanni Battista Tiepolo (1696 – 1770)

Meester van illusionistische perspectiefschilderingen

Van onze redactie
 
De Venetiaanse schilder Tiepolo is een belangrijke vertegenwoordiger van het rococo. Hij schilderde wandpanelen en grote plafondfresco’s, schilderingen in natte kalk. Ook vervaardigde hij portretten.

Giovanni Battista Tiepolo, Apollo en de Continenten (Afrika, rechterzijde), 1723-53, fresco, Trappenhuis van de residentie, Würzburg
Giovanni Battista Tiepolo, Apollo en de Continenten (Afrika, rechterzijde), 1723-53, fresco, Trappenhuis van de residentie, Würzburg

De kunstenaar is bekend vanwege de opdrachten die hij volbracht voor paleizen in Venetië, Madrid en in Duitsland. Het absolute meesterwerk maakt hij vanaf 1750, toen hij de opdracht ontving van de prins-bisschop van Würzburg om diens residentie te beschilderen. Met deze monumentale wandschilderingen verwierf hij grote bekendheid. Hij beschilderde het enorme plafond van het trappenhuis en de wanden van de Keizerlijke zaal met fresco’s. Rekening houdend met de bezoekers die de ruimte betreden via de traptreden, paste hij meerdere perspectivische standpunten toe. De ruimtelijke weergave en het illusionistische effect waren aanwijzingen voor zijn Italiaanse afkomst. Traditiegetrouw bezaten Italiaanse kunstenaars sinds het begin van de renaissance veel kennis met betrekking tot een illusionistische weergave met behulp van het perspectief. Met deze kennis konden de kunstenaars suggereren dat figuren in de ruimte verdwijnen of er uit tevoorschijn komen, terwijl ze natuurlijk gewoon op het platte vlak geschilderd zijn. Tiepolo beschilderde ook delen van de architectonische lijsten, waarmee hij het ruimtelijk effect versterkte (zie afbeelding).
 

Inspiratie bij Venetiaanse kunstenaars uit de renaissance

Tiepolo groeide na de dood van zijn vader op in sobere omstandigheden. Hij ging al jong in de leer bij de hooggewaardeerde Venetiaanse kunstschilder Gregorio Lazzarini. Hij leert de benodigde technieken voor de decoratiekunst. Lazzarini gebruikte een donker palet, wat Tiepolo in eerste instantie ook van hem overneemt. Daarnaast laat hij zich beïnvloeden door Venetiaanse kunstschilders uit de renaissance, zoals Tintoretto en Titiaan, en Paolo Veronese in het bijzonder. In 1715-16 werkt hij aan zijn eerste grote opdracht: het vervaardigen van decoratieve beschilderingen van de Chiesa dell’Ospedaletto in Venetië. Vanaf 1725 werkte hij aan fresco’s in het paleis van de patriarch Dionisio Dolfin in Udine. Dit werk behoort tot het belangrijkste werk uit zijn vroege periode. Hij wordt onder andere geassisteerd door zijn twee zonen en enkele andere kunstenaars, wanneer hij vervolgens werkt aan andere grote opdrachten. In 1731 realiseert hij fresco’s voor het Palazzo Archinto te Milaan en 1737 maakt hij de fresco's voor de Chiesa Sante Maria dei Gesuati in Venetië. Hij voerde daarna grote opdrachten uit in Italië, waarvan de decoratie van het Palazzo Làbia in Venetië en van de Villa Valmarana bij Vicenza in 1757 het hoogtepunt vormt van zijn vindingrijke perspectieven en overvloedige verbeeldingskracht.
 

Tiepolo in Spanje

Het lichte, pastelachtige kleurgebruik van Tiepolo is beroemd. In het begin van zijn carrière schilderde hij vooral in donkere, bruine tinten, zoals hij van zijn meester geleerd had. Rondom het jaar 1740 begint hier verandering in te komen. Hij past steeds meer heldere, kleurrijke tinten toe in zijn schilderingen. In 1762 treedt hij in dienst bij koning Karel III van Spanje als hofschilder. Hij had in Spanje echter minder invloed als waar hij op hoopte. Maar zijn levendige taferelen en lichte kleurgebruik bleken voor enkele kunstenaars een openbaring en inspiratie, zoals voor Francisco Goya, de toonaangevende Spaanse schilder van de romantiek.