Domenico Ghirlandaio (1449-1494)

Van onze redactie
  

Ghirlandaio, een kunstenaar uit de Italiaanse renaissance, was een leerling van Alesso Baldovinetti later van Adrea del Verrochio. Hij schilderde gedurende zijn carrière zowel portretten als religieuze voorstellingen. Dat laatste deed hij ook in de vorm van frescocyclussen, zoals GiottoPiero della Francesca en andere renaissancekunstenaars ook hadden gedaan. Hij schilderde in opdracht van paus Sixtus IV, de adel, prominente tijdgenoten en de gegoede burgerij. In zijn vroege werk is invloed zichtbaar van Andrea del Castegno en Domenico Veneziano.

Domenico Ghirlandaio, Portret van Giovanna Tornabuoni, 1489-90, tempera op paneel, 77 x 49 cm, Thyssen-Bornemisza Museum, Madrid
Domenico Ghirlandaio, Portret van Giovanna Tornabuoni, 1489-90, tempera op paneel, 77 x 49 cm, Thyssen-Bornemisza Museum, Madrid

Ghirlandaio woonde en werkte in de stad Florence, waar hij ook geboren was, maar gaat in 1481 voor enkele jaren naar Rome, waar hij meewerkt aan de beschildering van de Sixtijnse kapel, waaraan verder tijdgenoten als Botticelli, Signorelli, Michelangelo - nu beslist de beroemdste leerling van Ghirlandaio - en Perugino meewerkten. Na terugkomst in Florence schildert hij een frescocyclus voor de Sassetti-kapel in de Santa Trinità kerk, getiteld Het leven van de heilige Franciscus. Beïnvloed door het realisme van het Portinari altaarstuk van Hugo van der Goes en de in Italië onder de adel en gegoede burgerij destijds populaire schilderkunst van de Vlaamse primitieven, ontwikkelt Ghirlandaio zich als een buitengewoon realistische verteller. Hij toont zich in de werken voor de Sassetti-kapel een meester in het gedetailleerd weergeven van de mensen van zijn tijd, ook de stad Florence krijgt een plek in het fresco. Eveneens voor de kerk, realiseert de kunstenaar in 1486 een cyclus van monumentale fresco's voor het koor van de Santa Maria Novella te Florence, waarbij de kunstenaar wordt geassisteerd door de leerlingen en assistenten van zijn succesvolle atelier, welke hij exploiteerde samen met zijn broer Davide. Ook bij de fresco's voor de Santa Maria Novella excelleert de kunstenaar in de weergave van zijn tijdgenoten, het landschap en stadsgezichten (zie afbeelding van De Visitatie).
Voor de familie Sassetti realiseerde Ghirlandaio de eerdergenoemde fresco's voor de Santa Trinitàkerk in Florence. Ook schilderde hij het portret Francesco Sassetti en zijn zoon Teodoro voor deze mecenas. Andere belangrijke particuliere opdrachtgevers van Ghirlandaio waren de Florentijnse families Tornabuoni, Tornaquinci en Ricci. Wereldberoemd is het en profile portret dat de kunstenaar in 1489-90 schildert van Giovanna Tornabuoni (zie afbeelding bovenaan de pagina), welke te bewonderen is in het Thyssen-Bornemisza Museum te Madrid. Ghirlandaio gaf zijn kennis en kunde niet alleen door aan Michelangelo en andere leerlingen, maar ook aan zijn zoon Ridolfo Ghirlandaio, die bevriend was met Rafaël. Ridolfo zou zich vooral toeleggen op de portretschilderkunst. De stijl van Ghirlandaio beïnvloedde eeuwen later het werk van het negentiende-eeuwse schildergenootschap van de prerafaëlieten, welke zijn werk en dat van Botticelli en Fra Angelico als voorbeeld verkoos boven dat van Rafaël.