Antoine-Jean Gros (1771- 1835)

Van onze redactie
  
Antoine-Jean Gros wordt op veertienjarige leeftijd leerling van de beroemde neoclassicist Jacques Louis David. Twee jaar later gaat hij in Parijs naar de École de l'Académie de Peinture. 

Antoine-Jean Gros, Napoleon in het pesthuis in Jaffa, 11 maart 1799, 1804, 532 x 720 cm, Musée du Louvre, Parijs
Antoine-Jean Gros, Napoleon in het pesthuis in Jaffa, 11 maart 1799, 1804, 532 x 720 cm, Musée du Louvre, Parijs

Gros vlucht ten tijde van de Franse revolutie naar Italië, waar hij in de musea van Florence tekeningen maakt naar de Italiaanse meesters. In 1794 gaat hij naar Genua, waar hij Josephine de Beauharnais, de vrouw van Napoleon, leert kennen. Het blijkt het begin van een jarenlange verbondenheid van de kunstenaar met het hof van Napoleon. Vanaf 1797 reist Gros als 'Inspecteur aux revues' mee met het leger van Napoleon. Hij schildert niet alleen enkele beroemd geworden portretten van Napoleon zoals Bonaparte bij de brug van Arcole uit 1796, maar hij maakt tevens enorme doeken, die de veldslagen en overwinningen van de jonge generaal en keizer visueel vastleggen. Veel van zijn werk behoort tot de zorgvuldig door de artistieke adviseurs van Napoleon uitgekiende propaganda, waarin hij tegelijkertijd wordt afgebeeld als militair genie en als menselijk leider. In 1808 wordt Gros officieel tot portrettist van de keizerlijke familie benoemd en krijgt hij vanwege het schilderij Napoleon op het slagveld van Elau, dat zich thans in het Louvre bevindt, de adellijke titel van baron toebedeeld.
Tijdens de Salon van 1804 behaalt Gros een groot succes met zijn schilderij Napoleon in het pesthuis in Jaffa (zie afbeelding), waarop hij Napoleon inderdaad afbeeldt als een rechtvaardige en menselijke generaal, die zeer met zijn aan lepra lijdende troepen begaan lijkt te zijn. Napoleon raakt één van de met lepera besmette soldaten aan, terwijl de officier, die schuin achter hem staat, zichzelf beschermt met een doek voor zijn mond. Overigens liet Napoleon in werkelijkheid de door lepra besmette soldaten vergiftigen en vervolgens het pesthuis verbranden om geen sporen van deze daad na te laten. Hij gaf vooral opdracht aan Gros het schilderij te schilderen om de geruchten over zijn schandelijke misdaad te ontkennen en de kop in te drukken. Het schilderij vertoont stilistisch gezien zowel kenmerken van het neoclassicisme van zijn leermeester David als van de op dat moment opkomende stijl van de romantiek. Zo is de compositorische asymmetrische ordening binnen het schilderij losser dan van zijn leermeester David en de dramatiek van de gebeurtenis, versterkt door de dramatische lichtval geven het schilderij een romantisch karakter. Ook de duidelijke interesse voor exotische details zoals de Islamitische architectuur van de binnenplaats en de kleurrijke exotische kostuums van het ziekenhuispersoneel kunnen gezien worden als een voorbode van de aankomende romantische Franse schilderkunst. De keuze voor het eigentijds onderwerp, in plaats van voor een Grieks mythologisch verhaal is op dat moment een absolute noviteit. De jonge romantische kunstschilder Delacroix raakte daarom geïnspireerd door het werk van Gros. Maar Gros bleef zelf schilderen in de traditie van David en bekritiseerde romantische tendensen binnen de schilderkunst. Zo bestempelde hij enkele meesterwerken van Delacroix zelfs als 'een slachting van de schilderkunst'. Zijn hardnekkig vasthouden aan de traditie leverde Gros veel kritiek op. Het leidt er toe dat de kunstenaar in 1835, teleurgesteld en levensmoe, een einde aan zijn leven maakt door zichzelf te verdrinken in de Seine.