Gotische kathedralen
 
De gotiek moet worden beschouwd als de eerste vernieuwende stijl sinds de val van het Romeinse Rijk. Gotiek heeft door de grote regionale verschillen in de toepassing ervan  slechts een beperkt aantal gemeenschappelijke kenmerken. Een essentieel kenmerk van gotische architectuur is de drang de hoogte in te willen bouwen en de behoefte om veel licht naar binnen te halen. De vensters van de kathedralen werden daarom groter en hoger dan die van de architectuur voorganger, de romaanse bouwkunst. Bovendien werden aan de voorzijde van grote kerkgebouwen roosvensters toegevoegd. Omdat de kathedralen steeds hoger werden, leken ze ook smaller dan hun voorgangers. Kenmerkend voor de gotische architectuur zijn de veelvuldig geplaatste spitsbogen, de smalle hoge glasramen, roosvensters en baldakijnen. Door de enorme hoogte van de kerkgebouwen en de verzwakking van de muren door toepassing van grote ramen in combinatie met het gewicht van ingewikkeld gemetselde kruisribgewelven moest de buitenkant van de gebouwen verstevigd worden door steunberen. In Franse en Spaanse kerken werden bovendien luchtbogen toegepast, die een verbinding vormden tussen steunberen en buitenmuren. Men bouwde tijdens de Gotiek Pro Deo, d.w.z. ter ere van God, daarom zijn de namen van gotische architecten zelden bekend gebleven. De term gotiek komt van de Italiaanse schrijver/architect uit de Renaissance Giorgio Vasari. Voor hem was de gotische kunst 'barbaars', kunst uit de 'donkere' Middeleeuwen, waarin de esthetische principes van de klassieke oudheid geheel genegeerd leken te worden. Bovendien kunst, die door de Goten was uitgevonden, het volk dat Italië onder de voet had gelopen en een eind had gebracht aan het Romeinse rijk. De venijnig bedoelde afkeurende benaming van Vasari werd echter de naam van een belangrijk tijdperk uit de Europese kunstgeschiedenis. 
 

 
Gotische schilderkunst
 
Gotische schilderkunst kan men buiten de kathedralen terugvinden in boekverluchting, in glasschilderkunst, in paneelschilderkunst, in gobelins, en in Italiaanse frescoschilderkunst. In de gotische schilderkunst veranderen de geschilderde achtergronden van evangelieverhalen, heiligenlevens en verhalen van het Oude testament. In het kunsttijdperk van voor de gotiek van Romaanse miniaturen en Byzantijnse schilderkunst, werden deze verhalen geschilderd met op de achtergrond een tijdloze hemelse atmosfeer of een geheel gouden achtergrond. De schilders van de gotiek plaatsen de personages en gebeurtenissen uit die verhalen voor het eerst in natuurlijke landschappen en interieurs, die ons nu iets kunnen vertellen over de wooncultuur van die tijd. Bovendien zijn de afgebeelde mensen voor het eerst echt, van vlees en bloed. Wij herkennen het verdriet en de vreugde per individu, terwijl afgebeelde mensfiguren duidelijk een eigen karakter en individuele gelaatstrekken vertonen. Ze hebben in gotische schilderijen en sculpturen bij voorkeur extreem langgerekte lichamen. Naast een gelovige verering, is het wezen van gotische schilderkunst het honderduit willen vertellen, het nadrukkelijk willen afbeelden van belangrijke details op het gebied van modieuze kleding, het landschap, het interieur, muziekinstrumenten, wapens, kerkelijke attributen en van architectuur, maar vooral ook de genoemde behoefte om de gemoedstoestand van afgebeelde personen te verbeelden. Belangrijke (laat-)gotische kunstschilders zijn de gebroeders van Eyck, De meester van Flémalle, Matthias Grünewald en Rogier van der Weyden.